پدافند غیرعامل بهعنوان یکی از ارکان اساسی تأمین امنیت پایدار و کاهش آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی، نقش مهمی در برنامهریزی، طراحی و اجرای پروژههای عمرانی و شهری ایفا میکند. این مقاله با رویکردی تخصصی و مهندسی، به بررسی مفهوم پدافند غیرعامل، اهداف، اصول، انواع تهدیدات و الزامات اجرایی آن پرداخته و جایگاه مهندسین مشاور را در تحقق این راهبرد ملی تبیین مینماید. هدف اصلی مقاله، ارائه چارچوبی کاربردی برای بهکارگیری اصول پدافند غیرعامل در پروژههای شرکت مهندسین مشاور آرمان بنای اشراق است.
لیست مطالب
تحولات شتابان فناوری و پیچیدهتر شدن تهدیدات علیه جوامع امروزی، ضرورت بازنگری در شیوههای سنتی تأمین امنیت را آشکار ساخته است. امروزه تهدیدات صرفاً ماهیت نظامی ندارند، بلکه حملات سایبری، اختلال در زیرساختهای حیاتی، بلایای طبیعی و بحرانهای انسانساخت میتوانند خسارات گستردهای به سرمایههای انسانی و اقتصادی وارد کنند. در چنین شرایطی، پدافند غیرعامل بهعنوان راهبردی پیشگیرانه و کمهزینه، جایگاهی ویژه در نظام برنامهریزی کشور یافته است. نقش شرکتهای مهندسین مشاور در نهادینهسازی این رویکرد، بهویژه در حوزه پروژههای عمرانی و شهری، انکارناپذیر است.
مفهوم و تعریف پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل مجموعهای از اقدامات فنی، مهندسی، مدیریتی و برنامهریزی است که بدون استفاده از ابزارهای نظامی و با تکیه بر طراحی صحیح و پیشبینی مخاطرات، موجب کاهش آسیبپذیری و افزایش ایمنی و پایداری زیرساختها در برابر تهدیدات مختلف میشود. این اقدامات از مرحله مطالعات اولیه تا بهرهبرداری و نگهداری پروژهها قابل اجرا بوده و نقش مکمل پدافند عامل را ایفا میکنند
اهداف پدافند غیرعامل
اهداف اصلی پدافند غیرعامل را میتوان در محورهای زیر خلاصه نمود:
صیانت از جان انسانها و کاهش تلفات جانی
تضمین تداوم عملکرد زیرساختها و خدمات حیاتی
کاهش خسارات اقتصادی و اجتماعی ناشی از بحرانها
افزایش تابآوری شهری و منطقهای
ارتقای سطح بازدارندگی و امنیت پایدار
اصول و الزامات اجرایی پدافند غیرعامل
اجرای موفق پدافند غیرعامل مستلزم رعایت مجموعهای از اصول و الزامات در پروژههای عمرانی است:
1. مکانیابی و جانمایی مبتنی بر ارزیابی ریسک
انتخاب محل اجرای پروژهها با توجه به مخاطرات طبیعی، فاصله از مراکز پرخطر و دسترسی به شبکههای پشتیبان.
2. طراحی و مقاومسازی سازهای
بهکارگیری آییننامههای فنی، افزایش مقاومت سازهها در برابر زلزله، انفجار و آتشسوزی و استفاده از سیستمهای سازهای پایدار.
3. پراکندگی و عدم تمرکز عملکردها
کاهش تمرکز تأسیسات و خدمات حیاتی بهمنظور محدودسازی دامنه خسارات احتمالی.
4. استتار، اختفا و کاهش قابلیت شناسایی
طراحی معماری و شهری بهگونهای که مراکز حساس کمترین قابلیت شناسایی را داشته باشند.
5. پیشبینی سامانههای پشتیبان و مدیریت بحران
طراحی سیستمهای جایگزین برای برق، آب و ارتباطات و تدوین برنامههای تداوم فعالیت.
انواع تهدیدات مورد توجه در پدافند غیرعامل
پدافند غیرعامل طیف وسیعی از تهدیدات را شامل میشود:
تهدیدات طبیعی نظیر زلزله، سیل و طوفان
تهدیدات انسانساخت از جمله خرابکاری و انفجار
تهدیدات سایبری علیه سامانههای هوشمند و کنترلی
تهدیدات زیستی، شیمیایی و زیرساختی
نقش شرکت مهندسین مشاور در تحقق پدافند غیرعامل
شرکتهای مهندسین مشاور بهعنوان حلقه واسط میان سیاستهای کلان و اجرای پروژهها، نقشی تعیینکننده در تحقق پدافند غیرعامل دارند. این نقش شامل انجام مطالعات تخصصی، ارائه طرحهای ایمن، نظارت بر اجرای صحیح ضوابط و آموزش بهرهبرداران است. شرکت مهندسین مشاور آرمان بنای اشراق با تکیه بر دانش فنی و تجربه حرفهای میتواند اصول پدافند غیرعامل را بهصورت نظاممند در پروژههای خود پیادهسازی نماید.
کلام آخر
پدافند غیرعامل رویکردی علمی، آیندهنگرانه و ضروری در حوزه مهندسی عمران و شهرسازی است که توجه به آن موجب افزایش ایمنی، پایداری و تابآوری زیرساختها میشود. ادغام اصول پدافند غیرعامل در فرآیندهای مطالعات، طراحی و اجرای پروژههای عمرانی، نهتنها یک الزام قانونی، بلکه شاخصی از کیفیت، مسئولیتپذیری و تعهد حرفهای شرکتهای مهندسین مشاور محسوب میگردد. شرکت مهندسین مشاور آرمان بنای اشراق با اتخاذ این رویکرد میتواند نقش مؤثری در توسعه ایمن و پایدار کشور ایفا نماید.
پرسش و پاسخ متداول
مهمترین اصل پدافند غیرعامل در طراحی سازه چیست؟
مقاومسازی و افزایش تابآوری سازه در برابر انواع مخاطرات.
پدافند غیرعامل از چه مرحلهای در پروژه باید لحاظ شود؟
از مرحله مطالعات اولیه و مکانیابی تا طراحی، اجرا و بهرهبرداری.
پدافند غیرعامل چه ارتباطی با مدیریت بحران دارد؟
پدافند غیرعامل مرحله پیشگیری و کاهش خسارت است و مدیریت بحران مرحله واکنش و بازیابی.
آیا پدافند غیرعامل الزام قانونی دارد؟
بله، رعایت آن در بسیاری از پروژههای دولتی و زیرساختی الزامی است.