وقتی درباره طراحی یک ساختمان صحبت میکنیم، معمولاً توجه ما به فضاهای داخلی، نمای ساختمان، عملکرد و ارتباط بخشهای مختلف بنا معطوف میشود؛ اما زمانی که مقیاس طراحی از یک ساختمان فراتر میرود و خیابان، میدان، فضای عمومی، مسیرهای حرکتی و ارتباط مجموعهای از ساختمانها با یکدیگر مطرح میشود، وارد حوزه طراحی شهری میشویم.
سرتیترهای مقاله
مشاوره طراحی شهری به کارفرمایان، توسعهدهندگان و مدیران پروژه کمک میکند تا یک محدوده شهری فقط بهعنوان مجموعهای از ساختمانها دیده نشود، بلکه ارتباط میان بناها، فضاهای عمومی، حرکت افراد و وسایل نقلیه، منظر و هویت محیط نیز بهصورت یکپارچه مورد بررسی قرار گیرد.
طراحی شهری چیست؟
طراحی شهری (Urban Design) حوزهای میان معماری، شهرسازی و طراحی منظر است که به کیفیت و سازماندهی محیطهای شهری میپردازد.
در طراحی شهری، موضوع فقط شکل یک ساختمان نیست؛ بلکه نحوه قرارگیری ساختمانها در کنار یکدیگر، کیفیت خیابانها و فضاهای عمومی، دسترسیها، مسیرهای پیاده، ارتباط با شبکه حملونقل، منظر شهری و نحوه تجربه شهر توسط افراد نیز اهمیت دارد.
به بیان ساده، اگر معماری بیشتر با طراحی بنا سروکار داشته باشد، طراحی شهری به فضایی که بناها در کنار یکدیگر ایجاد میکنند نیز توجه میکند.
مشاوره طراحی شهری شامل چه خدماتی است؟
نوع خدمات به مقیاس و ماهیت پروژه بستگی دارد. مشاوره ممکن است برای یک مجموعه ساختمانی، محوطه شهری، فضای عمومی، محور شهری یا پروژه توسعهای بزرگ انجام شود.
در این فرایند، ابتدا وضعیت موجود و محدودیتها بررسی میشوند و سپس موضوعاتی مانند ساختار فضایی، دسترسیها، مسیرهای پیاده و سواره، ارتباط ساختمانها با فضای عمومی، کیفیت منظر و نحوه استفاده از فضا مورد مطالعه قرار میگیرند.
هدف این است که تصمیمات مختلف پروژه بهجای آنکه مستقل از یکدیگر گرفته شوند، در قالب یک طرح هماهنگ و قابل اجرا شکل بگیرند.
تفاوت طراحی شهری و طراحی معماری چیست؟
مهمترین تفاوت این دو حوزه در مقیاس و نوع مسئلهای است که حل میکنند.
طراحی معماری معمولاً بر یک ساختمان یا مجموعه مشخص تمرکز دارد. سازماندهی فضاهای داخلی، فرم و نمای بنا، ارتباط عملکردها، نورگیری و پاسخگویی ساختمان به نیاز کاربران از موضوعات اصلی معماری هستند.
در مقابل، طراحی شهری ارتباط میان ساختمانها و محیط اطراف آنها را در مقیاسی وسیعتر بررسی میکند.
برای مثال در طراحی یک مجتمع بزرگ، معمار میتواند واحدها، ورودیها، نما و فضاهای داخلی ساختمانها را طراحی کند؛ در حالی که طراح شهری به نحوه قرارگیری بلوکها، مسیرهای پیاده، فضاهای جمعی، ارتباط مجموعه با خیابانهای اطراف و کیفیت فضای میان ساختمانها نیز توجه خواهد کرد.
مقایسه طراحی شهری و طراحی معماری
طراحی شهری و طراحی معماری ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما از نظر مقیاس، اهداف و حوزه تمرکز تفاوتهایی میان آنها وجود دارد. جدول زیر مهمترین تفاوتهای این دو حوزه را بهصورت خلاصه و کاربردی نشان میدهد.
| موضوع | طراحی شهری | طراحی معماری |
|---|---|---|
| مقیاس | محله، مجموعه، خیابان و فضای عمومی | ساختمان یا مجموعه ساختمانی |
| تمرکز اصلی | ارتباط بناها، فضاها و حرکت در محیط شهری | فرم، فضا و عملکرد ساختمان |
| فضای عمومی | از موضوعات اصلی طراحی | معمولاً مرتبط با محدوده پروژه |
| حرکت و دسترسی | پیاده، سواره و ارتباط با شبکه اطراف | دسترسی و حرکت در ساختمان و سایت |
| منظر | سیمای کلی و تجربه محیط شهری | نما و هویت معماری بنا |
| نوع نگاه | ارتباط پروژه با بافت پیرامون | عملکرد و کیفیت خود ساختمان |
آیا طراحی شهری و معماری از یکدیگر جدا هستند؟
خیر. در پروژههای مناسب، طراحی شهری و معماری باید مکمل یکدیگر باشند.
ممکن است یک ساختمان از نظر معماری کیفیت بالایی داشته باشد، اما اگر ارتباط مناسبی با خیابان، فضای عمومی یا ساختمانهای اطراف برقرار نکند، نتیجه در مقیاس شهری مطلوب نباشد.
از طرف دیگر، یک طرح شهری مناسب نیز بدون ساختمانهایی که از نظر معماری و عملکرد بهدرستی طراحی شده باشند، نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
به همین دلیل، در پروژههای بزرگ، هماهنگی میان معماری، طراحی شهری، منظر، سازه و تأسیسات از مراحل اولیه اهمیت زیادی دارد و میتواند از بسیاری از مشکلات و اصلاحات در مراحل بعدی طراحی و اجرا جلوگیری کند.
چه پروژههایی به مشاوره طراحی شهری نیاز دارند؟
اهمیت طراحی شهری معمولاً با افزایش مقیاس پروژه و میزان ارتباط آن با محیط اطراف بیشتر میشود.
پروژههای توسعه شهری، مجتمعهای بزرگ مسکونی و تجاری، مجموعههای چندمنظوره، طراحی و ساماندهی خیابانها و میادین، محوطههای عمومی، پروژههای بازآفرینی شهری و توسعه اراضی از نمونههایی هستند که ممکن است به مطالعات و خدمات طراحی شهری نیاز داشته باشند.
حتی در بعضی پروژههای ساختمانی، بررسی ارتباط پروژه با بافت پیرامون میتواند به تصمیمگیری بهتر درباره ورودیها، دسترسیها، فضای باز و سازماندهی سایت کمک کند.
چرا طراحی شهری در کیفیت پروژه اهمیت دارد؟
بخش قابل توجهی از تجربه افراد از یک پروژه پیش از ورود به ساختمان شکل میگیرد.
نحوه رسیدن به مجموعه، کیفیت مسیر پیاده، خوانایی ورودیها، فضای سبز، محل توقف، ارتباط ساختمانها و کیفیت فضاهای عمومی همگی بر تجربه کاربران تأثیر دارند.
طراحی شهری تلاش میکند این اجزا بهصورت جداگانه طراحی نشوند و در کنار یکدیگر محیطی منسجم، قابل استفاده و متناسب با نیازهای پروژه ایجاد کنند.
نقش مهندس مشاور در طراحی شهری
در پروژههای شهری معمولاً عوامل متعددی در تصمیمگیری دخالت دارند. معماران، شهرسازان، مهندسان عمران، متخصصان حملونقل، طراحان منظر و سایر رشتهها ممکن است براساس نیاز پروژه در فرایند طراحی حضور داشته باشند.
یکی از نقشهای مهم مشاور، ایجاد هماهنگی میان این تخصصها و تبدیل نیازهای کارفرما و محدودیتهای پروژه به راهکاری قابل طراحی و اجراست.
خدمات مشاوره طراحی شهری مهندسین مشاور
در پروژههایی که مقیاس آنها از طراحی یک ساختمان فراتر میرود، بررسی ارتباط پروژه با محیط پیرامون اهمیت ویژهای پیدا میکند.
مهندسین مشاور آرمان بنا میتواند متناسب با نوع و مقیاس پروژه، مطالعات و خدمات موردنیاز را در حوزههای طراحی و برنامهریزی پروژه بررسی کرده و با هماهنگی رشتههای مرتبط، راهکار مناسب را برای توسعه طرح ارائه کند.
در چنین پروژههایی، هدف تنها طراحی یک بنای مناسب نیست؛ بلکه باید به این پرسش نیز پاسخ داده شود که ساختمانها چگونه در کنار یکدیگر و در ارتباط با فضای شهری، محیطی مناسب برای استفادهکنندگان ایجاد میکنند.
پرسش و پاسخ متداول
+ هزینه مشاوره طراحی شهری چگونه تعیین میشود؟
هزینه به وسعت محدوده، پیچیدگی پروژه، سطح مطالعات، تعداد تخصصهای موردنیاز، مدارک قابل تحویل و محدوده دقیق خدمات مشاور بستگی دارد.
+ چه تخصصهایی در پروژه طراحی شهری همکاری میکنند؟
بسته به پروژه، شهرساز، معمار، طراح شهری، طراح منظر، مهندس عمران، متخصص حملونقل و سایر کارشناسان میتوانند در فرایند طراحی حضور داشته باشند.
+ آیا معمار میتواند طراحی شهری نیز انجام دهد؟
معماری و طراحی شهری دانش و مهارتهای مشترکی دارند، اما طراحی شهری حوزه تخصصی گستردهتری در مقیاس محیط شهری دارد و بسته به پروژه ممکن است به تیمی چندرشتهای نیاز باشد.