در دهه اخیر، رویکرد به پروژههای مسکونی چندواحدی دستخوش تحولی اساسی شده است. دیگر بسنده کردن به تأمین سرپناه کافی نیست؛ امروز، «طراحی شهری» به عنوان عنصری کلیدی در زنجیره توسعه پایدار، نقشی فراتر از زیباییشناسی ایفا میکند و مستقیماً بر کیفیت زندگی ساکنین، سلامت محیط زیست و پویایی اقتصادی پروژه تأثیر میگذارد.
سرتیترهای مقاله
بررسی نمونههای موفق جهانی نشان میدهد که چگونه میتوان با رویکردی هوشمندانه، پروژههای چندواحدی را به بسترهای پایدار و ماندگار تبدیل کرد.
از تراکم صرف تا «تراکم ملایم» و زیستپذیری
یکی از چالشهای اصلی در طراحی مجتمعهای مسکونی، ایجاد تعادل میان تراکم جمعیتی و کیفیت فضای زیستی است؛ پروژه ۲۲۴۰ واحدی زون F کوی زیتون در زنجان با رویکردی هوشمندانه به این معضل پاسخ داده است.
√ این پروژه که مهندسین مشاور آرمان بنای اشراق طراحی آن را بر عهده داشته، با دو تیپ اصلی F1 و F2 سعی کرده تا میان نیاز به تأمین انبوه مسکن و حفظ حداقلی از کیفیت زیستی تعادل برقرار کند؛ به گونهای که در تیپ F1 بلوکها با ۷۰ واحد و دو طبقه پارکینگ و در تیپ F2 با زیربنای ۲۵۰۰ متر مربع و ۱۴۰ واحد در هر بلوک طراحی شدهاند.
حجم عظیم عملیات اجرایی، از جمله بتنریزی ۱۴۰۰ مترمکعبی فونداسیون زون F2 در ۱۳ ساعت که رکوردی در زنجان محسوب میشود، نشان از عزم جدی برای اجرای این پروژه کلان دارد.
√ با وجود تفاوت فاحش در مقیاس با نمونههای بینالمللی مانند Ulster House در تورنتو، هر دو پروژه بر نقش حیاتی مهندسین مشاور در ایجاد تعادل میان تراکم و کیفیت تأکید دارند و کوی زیتون نمونهای از توان داخلی در اجرای پروژههای چندواحدی در مقیاس ملی با حفظ استانداردهای طراحی شهری محسوب میشود.
نقش فضاهای عمومی و باز در انسجام اجتماعی
طراحی شهری موفق، فضاهای باز را نه به عنوان محوطههای بیاستفاده، بلکه به مثابه «اتاق نشیمن» یک مجتمع مسکونی در نظر میگیرد؛ جایی که زندگی اجتماعی جریان مییابد و همسایگی معنا پیدا میکند.
√ پروژه «۴۰۵ شربورن» در تورنتو، با احداث دو برج و اتصال آنها به باغهای عمومی و مسیرهای پیادهروی سرسبز، توانسته است پلی میان ساکنان و محله اطراف ایجاد کند و حس تعلق به مکان را تقویت نماید. این پروژه با افزایش ۷۸ درصدی فضای سبز متنوع، ثابت کرده که یک مجتمع چندواحدی میتواند به نیروی محرکهای برای نوسازی و احیای یک محله کهنه تبدیل شود.
√ نمونه دیگر، مجتمع «مونترال کامنز» با حیاط مرکزی باز و راهروهای بیرونی است که ضمن برخورداری از تهویه طبیعی عالی، زمینه را برای شکلگیری تعاملات اجتماعی پویا و همسایگی فعال فراهم میآورد؛ هر دو پروژه نشان میدهند که فضای عمومی خوب، نه هزینه اضافی، بلکه سرمایهای ماندگار برای سلامت روانی و انسجام اجتماعی ساکنین است.
ارتقای پایداری محیطی از رهگذر طراحی غیرفعال
مهمترین دستاورد طراحی شهری در توسعه پایدار، بهرهگیری از راهکارهای غیرفعال (Passive Design) برای کاهش مصرف انرژی است.
√ پروژه «Rowan Court» در لندن، با اطمینان از تهیه «آپارتمانهای دو یا سهجهته» (Dual Aspect)، ضمن افزایش نورگیر و تهویه طبیعی، به کاهش ۸۱ درصدی کربن در محل دست یافته است .
√ همچنین، پروژه «The Park» در سانتا مونیکا با استفاده از حیاطهای باز و پلهای هوایی، ضمن ایجاد جریان هوای طبیعی، میزان فضاهای مسکونی مشروط (هوای مطبوع) را به حداقل رسانده و مصرف انرژی را به طور چشمگیری کاهش داده است .
تأکید بر ارتباط با بستر شهری و هویت محله
یک پروژه پایدار، نمیتواند از بستر فرهنگی و بافت کالبدی خود جدا باشد.
√ در پروژه «Moore Park Gardens» در سیدنی، طراحی شهری با ایجاد خیابان مرکزی، فضاهای باز عمومی و تأسیسات محلی (مانند مرکز مراقبت از کودک)، پروژه را به عنوان بخشی جداییناپذیر از بافت شهری تعریف کرده است.
این رویکرد که پس از گذشت بیش از دو دهه همچنان به عنوان یک الگوی ماندگار شناخته میشود، نشان میدهد که طراحی متعهد به زمینه، چگونه میتواند «هویت» و «ماندگاری» را به یک مجتمع مسکونی هدیه دهد .
نتیجهگیری
نقش طراحی شهری در پروژههای چندواحدی، فراتر از یک انتخاب سبکی است؛ این رویکرد، تصمیمی استراتژیک برای دستیابی به توسعهای پایدار، اقتصادی و انسانی است.
نمونههای بررسی شده نشان میدهد که موفقترین پروژهها، آنهایی هستند که با نگاهی کلنگر، به دنبال خلق فضاهای «زنده و پویا» بودهاند؛ فضاهایی که ضمن پاسخگویی به نیازهای زیستی ساکنین، با محیط زیست و بافت شهری خود در تعامل سازنده هستند.
مهندسین مشاور آرمان بنای اشراق میتواند با اتخاذ این رویکرد و بهرهگیری از راهکارهای نوین نظیر «پلههای دسترسی واحد» (Single-Stair) برای افزایش کیفیت پلانها و استفاده از سامانههای پیشساخته برای کاهش زمان ساخت، گامی مؤثر در جهت تحقق پروژههای مسکونی نسل جدید در ایران بردارد .
پرسش و پاسخ متداول
+ تفاوت مجتمع پایدار با مجتمع سبز چیست؟
مجتمع سبز فقط بر محیط زیست تمرکز دارد، اما مجتمع پایدار، ابعاد اقتصادی و اجتماعی را نیز در بر میگیرد.
+ آیا طراحی پایدار هزینه نگهداری مجتمع را کاهش میدهد؟
بله، استفاده از مصالح بادوام، سیستمهای کممصرف و فضای سبز مقاوم، هزینههای بهرهبرداری را کاهش میدهد.
+ آیا پروژههای چندواحدی میتوانند با بافت تاریخی هماهنگ باشند؟
بله، با رعایت ارتفاع، مصالح و رنگبندی متناسب با بافت قدیمی و حفظ عناصر شاخص محله.